الطاف كشف و شهود به طور متوالى و تا بينهايت ادامه يابد و نعمت و لذّت تا ابد الآباد در افزايش باشد و لذّتى كه از لطايف نعمتها پياپى به او مىرسد وى را از احساس شوق نسبت به آنچه برايش حاصل نشده است باز دارد . اين امر مشروط به آن است كه حصول كشف در چيزى كه در دنيا اصلا مكشوف نشده ممكن باشد چه آن دادنى نيست ، و در اين صورت نعمت در حدّى كه چند برابر نشود متوقّف مىگردد ليكن دايمى و مستمر خواهد بود ، و شايد قول حق تعالى كه فرموده است : نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا « 1 » اين معنا را در بر داشته باشد ، چه او اصل نور را در دنيا توشهء خود كرده و درخواست دارد كه نور او را كامل فرمايد ؛ و نيز محتمل است مراد اتمام نورى باشد كه در آخرت بدان روشنى يافته و نيازمند استكمال و تابش بيشترى است و مقصود كامل گردانيدن آن باشد . قول حق تعالى كه : انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قِيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً « 2 » گواه آن است كه اصل نور را بايد در دنيا توشهء راه خود ساخت آنگاه در آخرت تابش آن افزايش مىيابد امّا اين كه در آخرت نور تابان تازه‌اى به كسى داده شود چنين چيزى نخواهد بود ، و در اين باره به گمان حكم كردن خطرناك است و هنوز چيزى بر ما معلوم نشده است كه بتوان بر آن اعتماد كرد . از حق تعالى مىخواهيم كه بر دانش و رشد ما بيفزايد و حق را چنان كه هست به ما بنماياند . همين مقدار كه در خصوص اعتبار و انوار بصيرت گفته شد روشنگر حقايق شوق و معانى آن است . امّا شواهد اخبار و آثار : آنها بيشتر از آن است كه بشمار آيد . از جملهء آنها دعايى است كه از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله مشهور است ، در اين دعا عرض مىكند : « بار خدايا ! رضاى تو را پس از قضا ، و خوشى زندگى را پس از مرگ ، و لذّت نظر به وجه كريم و شوق لقاى تو را درخواست مىكنم « 3 » . » ابو الدّرداء ، به كعب الأحبار گفت : از اخصّ آياتى كه در تورات است مرا آگاه كن ، گفت : خداوند مىفرمايد : « شوق نيكان به لقاى من بسيار است ، امّا اشتياق من به ديدار آنها شديدتر است » ؛ و گفت : و در كنار آن نوشته شده است : « كسى كه مرا بجويد مرا مىيابد ، و آن كه غير مرا بجويد مرا نمىيابد » ابو الدّرداء گفت : گواهى مىدهم كه من نيز

--> ( 1 ) تحريم / 8 : . . . اين در حالى است كه نور آنها از پيشاپيش آنها و از سوى راستشان در حركت است ، مىگويند : پروردگارا ! نور ما را كامل كن . ( 2 ) حديد / 13 : . . . نظرى به ما بيفكنيد تا از نور شما شعله‌اى برگيريم ، به آنها گفته مىشود : به پشت سر خود باز گرديد و كسب نور كنيد . ( 3 ) مسند احمد ، المستدرك حاكم ، ج 1 ، ص 524 ، در دعايى از حديث عمار بن ياسر .